Хьаела кертера меню
Чхара тIа диллá сурт да Францерча Ласко яхача хьагIара чу. Вай замал 14 эзар шу хьалха; тIехьара палеолит.

Хьалхара юкъарле (эрс: Первобы́тное о́бщество) — йоазув хьакхоллале хинна мур я адамлен тархьаре. Йоазув кхеллачул тIехьагIа аьттув хул Iояьздаь долча хьасташ (источникаш) тIа бух а бола тохкамаш де тархьарá. Цу заман чухь Iояздаь хинна хьасташ доацандаь, цох бола хоам хьаийбу укх тайпарча Iилмашца: археологи, этнологи, палеонтологи, биологи, геологи, антропологи, археоастрономи, палинологи.

МурашТоаде

Зама Эпоха Европе хинна мур Мураш
______Периоды______
Экам
Характеристика
Къаьнара кхерий зама е палеолит 2,4 млн. — 10 000 в. з. хьалха Хьалхара (лохера) палеолит 2,4 млн. – 600 000 в. з. хь.

Юкъера палеолит 600 000—35 000 в. з. хь.
ТIехьара (лакхера) палеолит 35 000—10 000 в. з. хь.

Чарахьийи лехьдерхойи ха.
Моакхаза кечалаш лелае болабалар.
ТIаккха ха дIа мел йода уж дегIайоагI,
дукхагIа а хул.
Юкъера кхерий зама е мезолит 10 000—5000 в. з. хьалха ДIайолалу Европе плейстоцен чаккхйоаллаш.
Чарахьашеи лехьдерхошеи Iомадаьд лакхача боараме кхерахи тIехкахи гIирсаш (кечалаш) яр, иштта гаьна детта герз а — тIаьски Iади.
Керда кхерий зама е неолит 5000—2000 в. з. хьалха Хьалхара неолит Юкъера неолит ТIехьара неолит Неолит хьахилар дувзаду неолита революцеца. Боахам лелабар эргадоал, гулдара а чарахьий а боахамá («ший доалá дерзадерá» / «присваивающего») когаметт отт — «хьадер» / «производящие» (лаьтта леладар, доахан леладар).
Борза зама 3500—800 в. з. хьалха Распространение металлургии позволяет получать и обрабатывать металлы: (золото, медь, бронза). Первые письменные источники в передней Азии и Эгеиде.
Аьшка зама Гаргга 800 в. з. хьалха

ТIатовжамашТоаде